ΓΛΥΠΤΑ

 

Εύλογο είναι πως σε ένα αρχοντικό μιας ζακυνθινής πατρικίας οικογενείας, και μάλιστα μιας από τις σημαντικότερες, τα κειμήλια με βενετσιάνικη ιστορική και αισθητική απόχρωση θα κυριαρχούν. Η Ζάκυνθος, από το τέλος του 15ου μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα, αποτέλεσε τμήμα του ευρυτέρου βενετσιάνικου κράτους, με συναφή κοινωνική δομή και πολιτιστική αντίληψη, στην πορεία ολοένα σχετιζόμενο πιο οργανικά με το μητροπολιτικό κέντρο, την Βενετία.

Συνυπάρχουν όμως αυτά τα κειμήλια, εντός του αρχοντικού, με πάμπολλα τεκμήρια-έργα τέχνης που μαρτυρούν την συνέχεια της οικογενείας Ρώμα τον 19ο και τον 20ο αιώνα, μέχρι και τις μέρες μας. Οι εθνικοί αγώνες για ανεξαρτησία και η πολιτική και καλλιτεχνική ζωή του ελληνικού κράτους συνδέονται στενά με τα μέλη της. Κατ’αυτόν τον τρόπο φωτίζεται έντονα, μέσα από το πρίσμα μιας γενεαλογίας, το εύρος της νεοελληνικής-επτανησιακής ιστορίας και περιγράφονται οι μετασχηματισμοί της. Η ατμόσφαιρα του χώρου πλουτίζει με λεπτομέρειες από όλες τις εποχές, πάντα σε σταθερή σχέση με τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, όπως προστάζει η θέση των επτανήσων.

Το συνολικό αποτέλεσμα χαρακτηρίζεται με τις ίδιες λέξεις που ο Διονύσιος Σολωμός χρησιμοποιεί για την ποίησή του, ως μεικτό και, επειδή ακριβώς είναι μεικτό, ως γνήσιο. Οι εξακολουθητικές επιδράσεις σωρεύονται πάνω στις διαρκείς σταθερές του τόπου και του χρόνου: η σημασία του προσώπου ενάντια στο απρόσωπο, τα βιβλία και τα έγγραφα που τεκμηριώνουν την γνώση και την εξουσία ενάντια στην αμάθεια και στην αδυναμία, τα αντικείμενα τέχνης που διασκεδάζουν ενάντια στην ανία. Εντός του αρχοντικού Ρώμα η έννοια της συνέχειας της νεοελληνικής ιστορίας λαμβάνει σάρκα και οστά. 

Εντός του αρχοντικού συναντώνται ευάριθμα χυτά γλυπτά, δηλαδή φιλοτεχνημένα από λιωμένο μέταλλο σε καλούπι. Ιδιαίτερης μνείας είναι:

glypto

 

Μια γαλλική μπρούτζινη σύνθεση γραφείου, με επιχρυσωμένη πατίνα, του τέλους του 18ου ή των αρχών του 19ου αιώνα. Έχοντας ένα τετραγωνισμένο κενό στο κέντρο και πάνω, χρησίμευε μάλλον στο να τοποθετούνται τα μελανοδοχεία και όρθιοι οι κονδυλοφόροι.

Το θέμα της είναι ο όρκος των Ορατίων, πατριωτικής δημοφιλίας στην Γαλλία, αλλά και μετέπειτα στην υπόλοιπη επαναστατημένη Ευρώπη, ήδη από το 1785, όταν το πρωτοζωγραφίζει για το Salon του Παρισιού ο David (σήμερα στο Λούβρο), ο οποίος θα εξελιχθεί σε ζωγράφο του Ναπολέοντα.

Οι Οράτιοι της αρχαίας Ρώμης βρίσκονταν σε χρόνια διαμάχη με τους Κουράτιους της αρχαίας πόλης της Άλμπας. Τόσο το έργο του David, όσο και το γλυπτό μας απεικονίζουν την στιγμή που οι τρεις Οράτιοι γιοι, οπλισμένοι και με υψωμένα τα χέρια, ορκίζονται νίκη στον πατέρα τους. Οι τρεις γιοι της κάθε οικογενείας μονομαχούν μεταξύ τους με μοναδικό επιζήσαντα έναν Οράτιο (η συνοδευτική παράσταση στην ανάγλυφη πλευρά του γλυπτού με τους νεκρούς να κείτονται καταγής και τον νικητή όρθιο).

Η σύνθεση του David πλουτίζεται επιπλέον, στο κάτω δεξί άκρο, με τις μοιρολογούσες γυναίκες των Ορατίων, μάνα και κόρες, με πιο τραγική κόρη την Κορδηλία, την αρραβωνιασμένη με έναν από τους Κουράτιους! Η ιστορία έχει απόλυτο τέλος:

Ο επιζήσας Οράτιος γιος επιστρέφοντας συναντά την αδελφή του Κορδηλία να θρηνεί για τον χαμό του αρραβωνιαστικού της και την εκτελεί! Στο προεπαναστατικό (1789) κλίμα της Γαλλίας, τέτοιου είδους κανονιστικές-κλασσικιστικές αναφορές, είχαν θέση άρνησης του «διεφθαρμένου» παλαιοκαθεστωτικού ροκοκό και εισηγούνταν την ηθική «καθαρότητα» της ευρύτερης μικρομεσαίας τάξης, που θα έφτανε τελικά μέχρι την αδελφοκτονία. Μετεπαναστατικά διαδίδουν την ναπολεόντεια επικράτηση.


glypto

Το εν λόγω γλυπτό πρέπει να το φέρνει από το Παρίσι ο γαλλόφιλος Διονύσιος Ρώμας (1771 – 1857) μαζί με τα πατριωτικά διδάγματα. Ένα ιταλικό µπρούτζινο αγαλµατίδιο σε κυκλική βάση, µάλλον του 18ου, αντίγραφο ελληνιστι­κού n αρχαιορωµαϊκού, που αναπαριστά τον Διόνυσο µε σταφύλια στα µαλλιά και δύο κερατοει­δείs αποφύσειs να εξέχουν αµυδρά µέσα από αυτά. Οι αρκαδικέs αναφορέs συµπληρώνονται από την προβιά που κρέµεται στον ώµο του, ενώ στα πόδια φορά περίτεχνα σανδάλια. Η στάση του γυµνού σώµατοs είναι αρµονικά χιαστή (contraposto) µε το ντελικάτο σύνολο να ολοκληρώνεται από την επιτηδευµένη επιµήκυνση των δακτύλων των χεριών και την ελαφριά κλίση τns κεφαλήs.





glypto

Ένα ιταλικό µπρούτζινο ρόπτρο που βρισκόταν παλαιότερα στην εξώπορτα του αρχοντικού, µάλ­λον των αρχών του 19ου, που απεικονίζει γυµνό τον Ποσειδώνα, πάλι σε χιαστή στάση, µε την τρίαινα στο δεξί, να πατά πάνω σε όστρακο, ενώ τον πλαισιώνουν στα δεξιά και αριστερά δύο υπερµεγέθειs θαλάσσιοι ίπποι που ενώνουν τις ουρέs τous. Το πανέµορφο σύµπλεγµα θυµίζει ανα­γέννnσn αλλά τα αρχικά του πρότυπα θα είναι επίσns ελληνιστικά-αρχαιορωµαϊκά.